Zanim przeczytasz
Herb Płońska to czerwona tarcza z dwiema srebrnymi wieżami zwieńczonymi blankami (zębami muru obronnego) i srebrną kulą między nimi. Obowiązuje wzór ustanowiony uchwałą Rady Miejskiej z 22 listopada 2012 r., oparty na średniowiecznych i XVI-wiecznych pieczęciach. Starszy wariant miał złotą kulę i złote dachy. Herb i pieczęć nadał miastu razem z prawami miejskimi około 1400 r. książę mazowiecki Siemowit IV.
Co przedstawia herb Płońska?
Tarczę wypełniają dwie wolnostojące wieże z zaznaczonymi wejściami, a między nimi, mniej więcej w połowie ich wysokości, wisi duża kula. Wieże i kula tworzą całe godło, czyli główny wizerunek herbu.
- tarcza: czerwona,
- wieże: srebrne, blankowane, z ukośnymi elementami konstrukcji, które sugerują drewnianą budowę,
- dachy: spiczaste, zakończone małymi kulami,
- kula między wieżami: srebrna, większa od tych na dachach,
- wejścia, ukośne elementy i obramowania: czarne.
Jak wyglądał herb przed 2012 rokiem?
Dawny herb miał złote dachy i złotą kulę, a w każdej wieży po dwa okna łukowe. Opis tego wzoru zachował się w polu II herbu powiatu płońskiego, używanego do 2024 r.
| Element | Dawny wzór (do 2012) | Obecny wzór (od 2012) |
|---|---|---|
| Wieże | srebrne, blankowane | srebrne, blankowane, wolnostojące |
| Otwory | dwa okna łukowe obok siebie w każdej wieży | zaznaczone wejścia |
| Dachy | złote, spiczaste | srebrne, spiczaste, z małymi kulami |
| Kula między wieżami | złota | srebrna |
| Detale | brak | czarne ukośne elementy konstrukcji i obramowania |
Na starszych tablicach i pamiątkach spotka się złoty wariant, więc to nie błąd wykonawcy. Zanim uznam wizerunek za pomyłkę, sprawdzam kolor dachów i kuli, bo tu wzory różnią się najbardziej.
Skąd się wziął herb Płońska?
Herb i pieczęć nadał Płońskowi książę Siemowit IV razem z prawami miejskimi około 1400 r. Prawa miejskie nad Płonką były oparte na prawie chełmińskim, a pełną historię lokacji opisują dzieje Płońska od grodu. W 1527 r. król Zygmunt I Stary potwierdził prawa miejskie, herb i pieczęć miasta (według szlaku PTTK). Herb ma więc dwa poświadczenia sprzed rozbiorów.
Do 2012 r. miasto używało wzoru znanego z pieczęci międzywojennych, powielanego w późniejszych publikacjach heraldycznych. Starostwo Powiatowe w Płońsku wyjaśnia, że analiza w publikacji „Miasta polskie w tysiącleciu” wskazała na podstawie pieczęci inny wizerunek herbu Płońska i Raciąża. Dotarcie do pieczęci ze średniowiecza i z XVI w. w archiwach państwowych wymusiło rewizję herbu. Podstawę do zmiany wzoru dała sfragistyka, czyli nauka o pieczęciach.
Nowy wzór ustanowiła uchwała nr XXXIII/280/2012 Rady Miejskiej w Płońsku z 22 listopada 2012 r. Zatwierdziła go Komisja Heraldyczna, działająca przy ministrze spraw wewnętrznych i administracji. W czerwcu 2016 r. Rada Miejska tę uchwałę zmieniła. O wyglądzie herbu rozstrzygają pieczęcie z archiwów, nie późniejsze odrysy, dlatego zmianę uważam za uzasadnioną.
Co mówi legenda o kuli w herbie?
Według legendy kula upamiętnia kamienny pocisk, który zatrzymał się w locie nad dzieckiem. Herb przedstawiał początkowo same dwie wieże, a kulę dodano później. W opowieści podczas oblężenia wróg wytoczył działo. Kobieta rzuciła się między chłopca bawiącego się na zamkowym dziedzińcu a nadlatującą kulę. Kula zatrzymała się, osiadła na murze między basztami i zamieniła w złoto. Wróg odstąpił, mieszczanie posłali kulę królowi na obronę kraju, a król kazał umieścić ją w herbie.
Wersję opowieści pod tytułem „Jak to z herbem było” spisała Alicja Kretkiewicz-Grąbczewska, a publikuje ją Miejska Biblioteka Publiczna im. H. Sienkiewicza w Płońsku.
Legenda nie jest źródłem historycznym. Nie wskazuje wojny ani daty, a jej kula jest złota, jak w dawnym wzorze herbu. Obecny herb ma kulę srebrną. Historycy wywodzą wizerunek z pieczęci, a nie z tej opowieści.
Czym różni się herb miasta od herbu powiatu płońskiego?
Herb powiatu nie ma wież ani kuli. Od 2024 r. to srebrny półorzeł i srebrny pastorał z welonem na czerwonym polu. Półorzeł to połowa orła, a pastorał z welonem to opacka laska. W heraldyce strony opisuje się z perspektywy osoby trzymającej tarczę, więc „prawa” strona to lewa dla patrzącego.
- Herb miasta: ustanowiony uchwałą Rady Miejskiej, dwie srebrne wieże i srebrna kula na czerwonej tarczy.
- Herb powiatu: ustanowiony uchwałą nr X/60/2024 Rady Powiatu Płońskiego z 27 listopada 2024 r., na czerwonym polu półorzeł (z prawej) i pastorał z welonem (z lewej).
Orzeł nawiązuje do pieczęci Siemowita IV, a pastorał do klasztoru kanoników regularnych w Czerwińsku nad Wisłą. Oba herby łatwo pomylić, bo do 2024 r. powiat używał tarczy dzielonej w krzyż. Miała ona orła mazowieckiego, wieże Płońska, mur z wieżą Raciąża i czarnego orła płockiego. Komisja Heraldyczna oceniła ją negatywnie, m.in. za podział tarczy i łączenie herbów dwóch miast. Gdy na tablicach starostwa widać orła, to herb powiatu, a nie miasta. Skład powiatu pokazuje strona powiat płoński i jego gminy.
A herb gminy Płońsk?
Gmina Płońsk to osobny samorząd wiejski z urzędem w mieście, a herb z wieżami należy do miasta Płońsk. Różnicę wobec miasta wyjaśnia tekst Gmina Płońsk i jej urząd.
Czy herb Płońska można wykorzystać we własnym projekcie?
Herb jako urzędowy symbol nie podlega prawu autorskiemu (art. 4 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim). Zasady jego używania ustala jednak uchwała Rady Miejskiej, zmieniona w 2016 r. Przed umieszczeniem herbu na koszulce, w kronice szkolnej czy na stronie internetowej warto zapytać w Urzędzie Miasta Płońsk, jakie reguły obowiązują.
Jakie inne symbole ma Płońsk?
Ta sama uchwała obejmuje też flagę, łańcuch burmistrza i pieczęć miasta oraz zasady ich używania. Na stronie urzędu obok herbu są logo i hejnał. Logo to znak promocyjny, nie herb.
