Nowe Miasto: miasteczko nad Soną w powiecie płońskim

Nad jaką rzeką leży Nowe Miasto?

Nad Soną, lewym dopływem Wkry. Stąd druga nazwa miejscowości, Nowe Miasto nad Soną. Potocznie mówi się o okolicy „nad Wkrą”, ale na mapie miasta trzeba szukać przy Sonie, nie przy samej Wkrze.

Skąd Nowe Miasto ma prawa miejskie?

Lokację miejską nadał w 1420 r. książę mazowiecki Janusz I, a po przerwie trwającej ponad 150 lat prawa wróciły w 2022 r.

• 1398: wzmianka nazywa Nowe Miasto „miastem książęcym, stolicą powiatu sądowego ziemi zakroczymskiej”.
• 1420: Janusz I nadaje prawo chełmińskie, nazwę Nowe Miasto oraz przywileje na wagę i postrzygalnię sukna.
• 1617: miasto królewskie, część dzierżawy Nowe Miasto w ziemi zakroczymskiej.
• 1869/1870: ukaz carski z 1869 r. odbiera prawa miejskie, degradacja następuje w 1870 r.
• 1954–1972: miejscowość jest siedzibą gromady Nowe Miasto, nie miastem.
• 1 stycznia 2022: powrót praw miejskich, jako jedno z 10 nowych miast w Polsce.

Dlatego dokumenty z lat 1870–2021 mówią o wsi, a nowsze o mieście. Wzmianka z 1398 r. nazywa już Nowe Miasto „miastem książęcym”, ale za początek miasta uznaję dokument lokacyjny z 1420 r.

Jak wyglądało miasto w XVI wieku?

Było zamożnym ośrodkiem rzemiosła i handlu. Lustracja z 1564/1565 r. naliczyła tu:

• 274 domy i 65 ogrodów,
• murowany kościół z plebanią,
• szpital i łaźnię,
• postrzygalnię i wagę,
• 2 młyny,
• 13 piwowarów i 20 gorzelników.

Z miasta wychodziło osiem gościńców, a w każdy czwartek odbywały się targi i jarmarki. Największy rozkwit przypadł na XVI wiek. Herb miasta przedstawia na niebieskiej tarczy św. Jana Chrzciciela z Barankiem Bożym.

Co zahamowało rozwój miasta?

Miasto miało zamek książąt mazowieckich, w którym w 1644 r. przebywała Ludwika Maria Gonzaga. Kilkanaście lat później przyszły wojny szwedzkie z lat 1655–1660, po których miasto się wyludniło. Zastój pogłębiły walki francusko-rosyjskie z grudnia 1806 r. i powstania XIX wieku.

Co zobaczyć w Nowym Mieście?

Najstarszy jest kościół, a w promieniu 3 km od centrum OpenStreetMap notuje też zalew, park, ruinę mostu i pomnik.

• Kościół Świętej Trójcy: parafię erygowano w 1386 r., a obecną budowlę wzniesiono około 1471 r.
• Zalew Nowomiejski: z okolicznymi lasami to miejsce wypoczynku dla warszawiaków.
• Zielony Rynek: park.
• Ruina dawnego mostu przy młynie.
• Pomnik ofiar faszyzmu.
• Cmentarz żydowski w miejscowości.

Kto ma godzinę, niech zacznie od kościoła, najstarszej udokumentowanej budowli w mieście. Zalew zostawiłbym na ciepły dzień.

Gmina Nowe Miasto: urząd i dane

Liczby o mieszkańcach gminy pochodzą z GUS (stan na 31.12.2021 r., o 2,1% mniej niż w 2016 r.). Biuletyn Informacji Publicznej urzędu prowadzi serwis bipnowemiasto.pl, a stronę gminy ugnowemiasto.pl. Pozostałe gminy powiatu płońskiego znajdziesz na stronie powiatu.

Ilu mieszkańców ma Nowe Miasto?

Na koniec 2023 r. miasto liczyło 1510 osób (raport o stanie gminy), mniej niż przed wojną. To inna liczba niż w tabeli gminy, bo obejmuje tylko miasto.

Jak dojechać do Nowego Miasta z Płońska?

Miasto leży na wschód od Płońska, a jego gmina sąsiaduje z gminami Sochocin i Joniec. Połączenia do Płońska, miasta powiatowego, opisuje tekst dojazd do Płońska. W promieniu 3 km od centrum Nowego Miasta jest 6 przystanków autobusowych, a rozkład trzeba sprawdzić u przewoźnika.