Zanim przeczytasz
Czerwińsk nad Wisłą to małe miasto w powiecie płońskim, na wysokim prawym brzegu Wisły. Jedzie się tu przede wszystkim do romańskiego zespołu klasztornego z bazyliką Zwiastowania NMP, założonego w XII wieku, z tarasem widokowym nad doliną rzeki. W 1410 roku przeprawiła się tu armia Jagiełły. Prawa miejskie miejscowość odzyskała 1 stycznia 2020 roku.
Gdzie leży Czerwińsk i po której stronie Wisły?
Czerwińsk leży w południowej części powiatu, w gminie o tej samej nazwie, po tej samej stronie Wisły co Płońsk. Z Płońska nie trzeba więc przekraczać rzeki. Sąsiednie samorządy opisuje przegląd gminy powiatu płońskiego.
- Adres urzędu miasta i gminy: ul. Władysława Jagiełły 16, tel. 24 231 58 61 (BIP gminy, 2026)
- Kod pocztowy: 09-150
- TERYT gminy: 1420043
- Współrzędne: 52°23‘38”N 20°18‘44”E
Co zobaczyć w Czerwińsku?
Najważniejszy jest romański zespół klasztorny, jeden z najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej na historycznym Mazowszu. Reszta to dawne miasteczko rzeczne wokół rynku. Głaz przeprawy przez Wisłę leży według OpenStreetMap w promieniu 3 km od centrum.
| Obiekt | Co to jest | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Bazylika Zwiastowania NMP | romański kościół opactwa | obraz Matki Bożej Pocieszenia |
| Klasztor | dawne opactwo kanoników regularnych | Salezjańskie Muzeum Misyjne |
| Przyklasztorny taras | punkt widokowy na skarpie | krajobraz nadwiślański |
| Wieża i brama opata Kuli | element zespołu klasztornego | fotografie z 1910 i 1920 r. |
| Głaz przeprawy przez Wisłę | pamiątka przeprawy z 1410 r. | ślad przeprawy na miejscu |
| Rynek, pl. Batorego | dawny rynek miasteczka | drewniane domy z bali |
| Cmentarz na wzgórzu | cmentarz z dawną bramą i dzwonnicą | pozostałości kościoła św. Wojciecha |
Bazylika i klasztor kanoników regularnych
Opactwo kanoników regularnych założył około 1124 r. biskup płocki Aleksander z Malonne, który sprowadził zakonników z Liège. We wnętrzu bazyliki jest obraz Matki Bożej Pocieszenia. Według serwisu Perły Polski w kościele pochowano Konrada II mazowieckiego. Dziś przy klasztorze działa muzeum salezjańskie.
Zwiedzanie lepiej zacząć od tarasu, a dopiero potem wejść do bazyliki. Panorama doliny tłumaczy, dlaczego opactwo stanęło akurat na skarpie.
Rynek i dawne miasteczko nad Wisłą
Rynek nosi dziś nazwę pl. Batorego. Otaczają go drewniane domy z bali sosnowych o wysokich dachach dwuspadowych oraz kamienice z przełomu XIX i XX w. Ślad dawnego handlu to port rzeczny, który działał jeszcze prawie sto lat po utracie praw miejskich. W Czerwińsku nakręcono sceny do kilkunastu filmów.
Ile lat ma Czerwińsk i jak wyglądała jego historia?
Pierwsza wzmianka pochodzi z 1065 r., więc w 2026 r. miejscowość ma 961 lat. Zapisano ją w tzw. falsyfikacie mogileńskim, jako uposażenie benedyktynów z Mogilna.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1065 | falsyfikat mogileński, pierwsza wzmianka |
| ok. 1124 | założenie opactwa kanoników regularnych |
| 1155 | bulla Hadriana IV potwierdzająca kościół NMP i klasztor |
| 1373 | prawa miejskie Czerwińska biskupiego |
| 1410 | przeprawa wojsk Jagiełły |
| 1422 | przywilej czerwiński |
| 1582 | prawa miejskie Czerwińska klasztornego |
| 1593 | postój Zygmunta III Wazy w drodze Wisłą do Szwecji |
| 1785 | Czerwińsk w kluczu czerwińskim biskupstwa płockiego |
| 1828 | regularna żegluga parowa Gdańsk–Warszawa |
| 1869 | utrata praw miejskich |
| 2020 | odzyskanie praw miejskich 1 stycznia |
Miasto było przez wieki podzielone na dwa ośrodki: Czerwińsk biskupi i Czerwińsk klasztorny. Ten podział trwał do XVII w.
Według lokalnego przekazu około 1310 r. templariusze przypłynęli Wisłą do opactwa i prosili o schronienie. To legenda, a nie ustalenie historyków. Trzymam się tego, co ma źródło pisane, na przykład bulli z 1155 r.
Przeprawa wojsk Jagiełły w 1410 roku
W 1410 r. armia Władysława Jagiełły przeprawiła się przez Wisłę po moście łyżwowym, czyli moście z łodzi, spławionym rzeką do Czerwińska. Przeprawa trwała 3 dni, po czym wojska połączyły się z oddziałami Witolda i ruszyły pod Grunwald. Po bitwie Jagiełło złożył w kościele czerwińskim hełm (misiurkę) jako wotum dziękczynne. Na miejscu pamięta o tym Głaz przeprawy przez Wisłę.
Kiedy przyjechać i ile czasu zaplanować?
Na pół dnia wystarczy zestaw: klasztor z muzeum i tarasem, potem rynek, na końcu cmentarz na wzgórzu. Termin warto dobrać do kalendarza gminy, która w 2026 r. zorganizowała m.in.:
- Noc Kościołów: 30 maja
- procesja Bożego Ciała po Wiśle: 4 czerwca
- Wianki: 20 czerwca
- impreza 15 sierpnia
Procesja na rzece jest dla tych, którzy lubią widowisko. Kto chce spokojnie obejrzeć wnętrze bazyliki, niech wybierze dzień powszedni.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy?
Najbliższym celem nad Wisłą jest Wyszogród z Kościołem Świętej Trójcy. Czerwińsk biskupi dostał prawa miejskie w 1373 r., a Płońsk w 1400 r., czyli 27 lat później. Początki własnego miasta opisują dzieje Płońska.
Ilu mieszkańców ma Czerwińsk nad Wisłą?
Gmina Czerwińsk nad Wisłą ma 7067 mieszkańców na powierzchni 144 km² (GUS, 2026), czyli 49 osób na kilometr kwadratowy. To dane całej gminy miejsko-wiejskiej, a nie samego miasta.
